Slider

Ruszyły prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie określenia odsetek ustawowych. Dwa tygodnie temu pisałem o zmniejszeniu odsetek maksymalnych z powodu obniżenia przez Radę Polityki Pieniężnej stopy kredytu lombardowego. Zrodziło to kuriozalną sytuację, w której odsetki ustawowe w wysokości 13% są wyższe niż odsetki maksymalne w wysokości 12%.

Taki stan rzeczy stał się przyczyną wątpliwości i pytań o to, czy można naliczać odsetki ustawowe w wysokości jaka wynika z rozporządzenia tj. 13% czy też należy je ograniczyć do wysokości 12%. Ograniczenie wynikałoby z tego, że odsetki ustawowe nie mogą przekraczać odsetek maksymalnych.

Jest to dylemat dla wierzycieli, którzy zechcą naliczać odsetki.

Odsetki ustawowe w wysokości 13% w stosunku rocznym obowiązują od grudnia 2008r. Od tej pory nie były one zmieniane.

Wedle ostatnich informacji przytaczanych w mediach, Ministerstwo Sprawiedliwości rozpoczęło prace nad zmianą rozporządzenia dotyczącego odsetek ustawowych. Rozporządzenie zostanie uchwalone przez Radę Ministrów.

W jednym z komentarzy do mojego wpisu o niższych odsetkach maksymalnych, zwróciłem uwagę na treść art. 359 paragraf 3 Kodeksu cywilnego, który zawiera wskazanie co do określania wysokości odsetek ustawowych. Wedle tego zalecenia, wysokość odsetek ustawowych powinna być powiązana z wysokością rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych NBP. Przepis kodeksowy brzmi następująco:

Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, wysokość odsetek ustawowych, kierując się koniecznością zapewnienia dyscypliny płatniczej i sprawnego przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, biorąc pod uwagę wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego.”

Szacuje się, że po zmianie przepisów odsetki ustawowe będą ustalone na poziomie pomiędzy 8 % a 12% w skali roku. W większości przypadków z którymi się do tej pory spotkałem, na wypadek opóźnienia w płatnościach zastrzegane były głównie odsetki ustawowe.

Obniżenie odsetek ustawowych co najmniej do 12% w skali roku, na pewno wyeliminuje wątpliwość dotyczącą tego czy można pobierać odsetki ustawowe w wysokości wyższej niż odsetki maksymalne czy też na poziomie odsetek maksymalnych. Z drugiej strony obniżenie odsetek ustawowych nie jest dobrą wiadomością dla wierzycieli. Zwłaszcza tych, którzy na wypadek opóźnienia w płatnościach zastrzegli sobie odsetki ustawowe. Oznacza to to bowiem zmniejszenie należności.

Na pewno jednak, obniżenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, które jest konsekwencją obniżenia stopy procentowej kredytu lombardowego, to pozytywny efekt obniżenia stóp procentowych NBP.

Co zatem pozostaje w tej sytuacji?

Jeśli chcesz podpisać nową umowę, to za opóźnienie w płatnościach korzystniejsze będzie zastrzeżenie odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych zamiast odsetek ustawowych. Oczywiście jeśli będziesz wierzycielem a nowe odsetki ustawowe zostaną ustalone na poziomie niższym niż 12%.

Od 9 października 2014r., obowiązuje nowa wysokość stopy kredytu lombardowego, którą ustalono na 3,00%. Dzisiaj wchodzi bowiem w życie uchwała nr 6/2014 Rady Polityki Pieniężnej z dnia 8 października 2014r.

w sprawie stopy referencyjnej, oprocentowania kredytów refinansowych, oprocentowania lokaty terminowej oraz stopy redyskontowej weksli w Narodowym Banku Polskim.”

Uchwałę znajdziesz tutaj.

Co ta zmiana oznacza?

Jest to ważna wiadomość dla tych wszystkich przedsiębiorców, którzy w umowach wprowadzili zapisy o odsetkach umownych zamiast ustawowych. Wysokość odsetek umownych jest bowiem ograniczona w stosunku rocznym do czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne).

Przed obniżeniem stopy kredytu lombardowego do 3,00%, jego wysokość wynosiła 4,00%. Jeśli więc masz zastrzeżone w umowie na swoją rzecz odsetki umowne np. w wysokości odsetek maksymalnych, to zamiast przysługujących Ci do wczoraj 16,00% w skali rocznej, możesz od dzisiaj domagać się tylko 12,00%.

Wysokość odsetek ustawowych wynosi obecnie 13,00% w skali rocznej.

Nie wiem czy w związku z powziętą uchwałą Rady Polityki Pieniężnej zmieni się wysokość odsetek ustawowych, ale warto zastanowić się nad tym czy obecnie dla Ciebie jako wierzyciela bardziej korzystne nie będzie wprowadzanie do umów zapisów o odsetkach ustawowych zamiast odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych.

Mamy więc obecnie pewnego rodzaju paradoks polegający na tym, że odsetki ustawowe są większe od odsetek maksymalnych wyznaczających górną granicę odsetek umownych.

Konsekwencją obniżenia stopy kredytu lombardowego, jest także zmniejszenie odsetek od zaległości podatkowych co powinno ucieszyć przedsiębiorców. :-)

Stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych obniży się do 8,00%. Jest ona bowiem określana jako: suma 200,00% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2,00%. Stawka ta nie może być jednak niższa niż 8,00%.

Zmniejszenie stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej na pewno ucieszy kredytobiorców, gdyż oznacza niższe raty kredytu.

Obniżka nie będzie jednak korzystna dla tych którzy oszczędzają, np. dla posiadaczy lokat. Zmniejszy się bowiem oprocentowanie.

Siła wyższa jako klauzula umowna

Czytając umowy lub regulaminy możesz się spotkać ze zwrotem „siła wyższa”. Jest to klauzula umowna, która jest bardzo chętnie wykorzystywana w umowach. Siła wyższa nie jest pojęciem, które zostało zdefiniowane w przepisach prawa rangi ustawowej, choć np. w Kodeksie cywilnym można znaleźć zapisy w których powołano się na siłę wyższą. Definicja została wypracowana przez orzecznictwo oraz doktrynę.

Co prawda siła wyższa jest związana z odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka (np. szkody spowodowane przez zawalenie się budowli lub oderwanie jej części; szkody spowodowane przez wyrzucenie przedmiotu z pomieszczenia; szkody spowodowane przez przedsiębiorstwa wprawiane w ruch siłami przyrody), to jest także wskazywana jako jedna z przyczyn zwalniających z odpowiedzialności opartej na zasadzie winy. Pisząc o odpowiedzialności na zasadzie winy mam na myśli odpowiedzialność kontraktową za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy.

Sąd Najwyższy dopuścił zastosowanie siły wyższej jako okoliczności wyłączającej odpowiedzialność na zasadzie winy. Szerzej na ten temat przeczytasz w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1971r. (II CR 388/71).

Myślę, że intuicyjnie większość z nas rozumie czym jest siła wyższa i potrafiłaby wyjaśnić jej istotę. Możesz powiedzieć, że jest to coś na co nie mam wpływu, nie mam też możliwości, aby temu zapobiec. I jest w tym sporo racji.

A jak w ogóle rozumieć siłę wyższą?

Dotychczasowe orzecznictwo i doktryna wskazuje na następujące cechy zdarzenia będącego siłą wyższą:

  • ma ono zewnętrzny charakter wobec danej okoliczności lub podmiotu, który się na nią powołuje,
  • istnieje niskie prawdopodobieństwo jego wystąpienia – niemożliwe jest w zasadzie jego przewidzenie,
  • nie można mu zapobiec, nie można też zapobiec jego następstwom.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2002r. (IV CKN 629/00), wskazano, że „siła wyższa musi być zdarzeniem zewnętrznym w stosunku do powołującego się na nią podmiotu. Stan określany w ten sposób powinien istnieć obiektywnie, a więc musi być widoczny i sprawdzalny dla nieuprzedzonego obserwatora; nie może być np. wytworem wyobraźni.

Według warunków FIDIC (czerwona książka), „”Siła Wyższa” oznacza wyjątkowe wydarzenie lub okoliczność:

a) na którą Strona nie ma wpływu,

b) przed którą taka Strona nie mogłaby się rozsądnie zabezpieczyć przed momentem zawarcia Kontraktu,

c) której, gdyby wystąpiła, taka Strona nie mogłaby uniknąć lub przezwyciężyć, oraz

d) której nie można w istocie przypisać drugiej Stronie.

Siła Wyższa może obejmować wyjątkowe wydarzenia i okoliczności w rodzaju wyliczonych, poniżej, ale bez ograniczenia się do nich, jeśli tylko powyższe warunki (a) do (d) są spełnione:

I. wojna, działania wojenne (niezależnie, czy wojna była wypowiedziana czy nie), inwazja, działanie wrogów zewnętrznych,

II. rebelia, terroryzm, rewolucja, powstanie, przewrót wojskowy lub cywilny lub wojna domowa,

III. bunt, niepokoje, zamieszki, strajk lub lokaut spowodowany przez osoby inne, niż Personel Wykonawcy lub inni pracownicy Wykonawcy i Podwykonawców,

IV. amunicja wojskowa, materiały wybuchowe, promieniowanie jonizujące lub skażenie radioaktywne, z wyjątkiem tych, które mogą być przypisane użyciu przez Wykonawcę takiej amunicji, materiałów wybuchowych, promieniowania lub radioaktywności, oraz

V. klęski żywiołowe, takie jak trzęsienie ziemi, huragan, tajfun lub aktywność wulkaniczna.”

W punktach od I do V skazano przykładowe przypadki zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa w rozumieniu warunków FIDIC.

Konstruując umowę warto abyś pomyślał nad określeniem zdarzeń, które będą kwalifikowane jako siła wyższa. Z pewnością w razie problemów ułatwi to zwolnienie się z odpowiedzialności za niewywiązanie się z zawartej umowy o roboty budowlane lub umowy podwykonawczej albo innej umowy.

***

Niestety nie dysponuję tekstem powołanych wyżej wyroków w formie umożliwiającej ich publikację, nie udało mi się ich także odnaleźć w bazie orzeczeń Sądu Najwyższego.

Umowa o roboty budowlane o ile zwierana jest pomiędzy inwestorem będącym osobą fizyczną, który zawiera ją w celach niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub zawodową a wykonawcą będącym przedsiębiorcą budowlanym, kształtowana jest przez prawo konsumenckie.

Przed długim weekendem zamieściłem wpis związany ze zmianami w umowie o dzieło, które wynikają z uchwalenia ustawy z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta. Piszę o tym, gdyż zmiany te mają także wpływ na umowę o roboty budowlane.

Przepisy dotyczące umowy o roboty budowlane zawierają bowiem odesłanie do przepisów umowy o dzieło w zakresie:

  • skutków opóźnienia się przez wykonawcę z rozpoczęciem robót lub wykończeniem obiektu,
  • wykonywania przez wykonawcę robót w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową,
  • przepisów o rękojmi za wady wykonanego obiektu,
  • uprawnienia inwestora do odstąpienia od umowy przed ukończeniem obiektu.

W obecnym stanie prawnym odesłanie odnosi się zwłaszcza do przepisów art. 636 k.c. oraz 638 k.c. o umowie o dzieło.

Po wejściu w życie w dniu 25 grudnia 2014r. znowelizowanych przepisów, zmieni się treść art. 638 k.c., który odsyła do przepisów o rękojmi przy sprzedaży. Dodam jeszcze, że przepisy o rękojmi przy umowie sprzedaży zostały także znowelizowane. Konsekwencją tej zmiany jest wprowadzenie koncepcji wady jako opartej na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. Wyraźnie zostało to podkreślone w uzasadnieniu projektu ustawy o prawach konsumenta.

Biorąc pod uwagę, że regulacje dotyczące rękojmi zmieniły się niemal całkowicie, oznacza to faktyczną zmianę zasad korzystania z rękojmi przy umowie o roboty budowlane. O ile strony umowy o roboty budowlane będące przedsiębiorcami mają swobodę co do kształtowania odpowiedzialności z tytułu rękojmi poprzez jej rozszerzenie, ograniczenie lub wyłączenie, to jeżeli stroną umowy jest konsument to rozszerzenie, ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne jeśli pozwalają na to przepisy szczególne.

W zakresie obrotu konsumenckiego będzie stosowało się przepisy Kodeksu cywilnego o gwarancji przy sprzedaży (na zasadzie odesłania).

W związku ze zmianą przepisów o rękojmi warto pamiętać, że będzie to miało swoje konsekwencje z punktu widzenia odpowiedzialności wykonawcy za wady budynku. O ile inwestorem nie będzie konsument, strony umowy o roboty budowlane będą mogły modyfikować odpowiedzialność z tytułu rękojmi. Jeśli zaś inwestor będzie konsumentem, taka modyfikacja umowy o roboty budowlane co do zasady będzie wyłączona.

Dzisiaj napiszę Ci o ostatnich zmianach w przepisach o umowie o dzieło. Od dłuższego czasu mogłeś usłyszeć o zmianach w prawie konsumenckim. Początkowo planowano, iż zmiany przepisów regulujące obrót konsumencki wejdą w życie w czerwcu 2014r., jednak nie udało się tego dokonać.

Dla większości z nas prawa konsumenta kojarzą się zwykle z naszymi codziennymi zakupami. Prawo konsumenckie sięga jednak o wiele dalej, gdyż jego regulacjami objęte są także zagadnienia związane np. ze sprzedażą konsumentom usług finansowych zawieranych na odległość, z ubezpieczeniami obowiązkowymi, z prawem telekomunikacyjnym. Prawo konsumenckie modyfikuje także umowę o dzieło.

W dniu 24 czerwca 2014r. ogłoszona została ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta. Ogłoszono ją w Dzienniku Ustaw z dnia 24 czerwca 2014r. pod poz. 827. Pełny tekst ustawy znajdziesz tutaj. Nie będę opisywał wszystkich zmian wynikających z tej ustawy. Ograniczę się tylko do tych regulacji, które dotyczą umowy o dzieło.

Zmiany te wejdą w życie 25 grudnia 2014r.!!!

Powinieneś wiedzieć, że:

1. uchylony zostanie art. 6271 k.c., dotyczący odesłania do przepisów o sprzedaży konsumenckiej.

2. po art. 636 k.c. dodany zostanie art. 6361 k.c. o treści:

Jeżeli konsument zamówił dzieło będące rzeczą ruchomą, stosuje się przepisy art. 5431, art. 5461 i art. 548.”

Odesłanie aż do trzech innych przepisów o umowie sprzedaży, hmm … skomplikowane. Co zatem jest w tych przepisach?

  • art. 5431 k.c. – przepis dotyczy wydania dzieła oraz uprawnień związanych z odstąpieniem od umowy w razie opóźnień związanych z wydaniem dzieła,
  • art. 5461 k.c. – przepis dotyczy obowiązków związanych z udzieleniem informacji niezbędnych do prawidłowego korzystania z dzieła oraz z wydaniem wszystkich elementów wyposażenia, instrukcji,
  • art. 548 k.c. – przepis dotyczy momentu przejścia korzyści i ciężarów związanych z rzeczą oraz niebezpieczeństwa przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy.

3. uchylony zostanie art. 637 k.c., dotyczący rękojmi za wady dzieła.

4. zmieniona zostanie treść art. 638 k.c. (dotyczy odesłania do przepisów o rękojmi dla umowy sprzedaży) na następującą:

„§ 1. Do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie jest wyłączona, jeżeli wada dzieła powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego.

§ 2. Jeżeli zamawiającemu udzielono gwarancji na wykonane dzieło, przepisy o gwarancji przy sprzedaży stosuje się odpowiednio.”

Wadą tej regulacji jest odesłanie do innych przepisów, które dotyczą umowy sprzedaży (art. 5431, art. 5461 i art. 548) w tym do przepisów o rękojmi i gwarancji. Może to bowiem budzić wątpliwości interpretacyjne.

Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy o prawach konsumenta, celem zmian było wprowadzenie jednolitych reguł dotyczących odpowiedzialności za jakość rzeczy sprzedanej. Obecnie bowiem, w przedmiocie odpowiedzialności za jakość rzeczy sprzedanej stosuje się przepisy kodeksu cywilnego z rękojmią za wady oraz ustawę o sprzedaży konsumenckiej z niezgodnością towaru z umową.

Założeniem zmian było wprowadzenie jednolitej odpowiedzialności sprzedawcy (wytwórcy dzieła) za jakość rzeczy sprzedanej, która oparta jest na koncepcji wady (rękojmia). Rękojmia będzie obowiązywała zatem i przedsiębiorców i konsumentów. Inaczej niż jest obecnie.

Do umów z udziałem konsumentów znów będą miały zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego o gwarancji przy sprzedaży.

Opisane powyżej zmiany są wynikiem przyjęcia do polskiego porządku prawnego zasad wynikających z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2011/83/UE z dnia 25 października 2011r. w sprawie praw konsumentów. Dyrektywę znajdziesz tutaj.

Na koniec życzę Ci udanego, dłuuugiego weekendu.:-)